Baston kullanma eğtimi

Bir görme özürlüye baston kullanma eğitimi verirken şu basamaklarıı izleyin:

1- Önce bastonun ne işe yaradığını anlatın. Bastonun elle tutulan ve yere dokunan uçlarının hangi uçlar olduğunu öğretin.

2- Baston kullanmaya yeni başlayan çocuklar bastonu iki elleriyle tutmaya çalışabilirler. Bastonun iki elle değil, tek elle tutulacağını gösterin. Bastonun
tutarken kolun bel hizasında olacağını, elin hareket ettirileceğini anlatın. Bastonu tutarken başparmak altta, diğer parmaklar üstte ve işaret parmağı
bastona üstten dokunacak şekilde yerleştirileceğini gösterin.

3- Baston kullanırken sürekli aynı yönde değil bir sağa, bir sola vurarak hareket ettirin. Bastonu sağa sola hareket ettirirken vücut hizasını 5 santimetreden
fazla geçmemesine dikkat edin. Baston, vücut hizasını fazla geçtiği zaman diğer insanların ayağına takılabilir veya bazı insanlar, bastonun üzerine basabilirler,
bastonun eğilmesine, kırılmasına veya takılan kişinin düşmesine neden olabilir.

4- Çocuklar ilk başlarda bastonu sadece yerde sağa sola kaydırarak kullanma eğiliminde olabilirler. Ancak, zaman geçtikçe yere vurarak yürümelerini ve diğer
teknikleri de öğrenmelerini sağlayın. Her adımda baston bir kez yere vurulur. Bastonun ucu kolay hareket edebilmesi için yere çok yakın şekilde tutulur.
Sola adım atınca baston sağa, sağa adım atınca baston sola vurulur.Bastonun işlevi, adımı atmadan önce bir adım sonraki yolu okumaktır. En önemli kural
insanın kendisi hareket halinde olduğu sürece bastonu da hareket halinde olmasıdır. Hiç hareket ettirmeden sadece bastonu elde tutmanın hiçbir faydası
yoktur.

5- Çok kalabalık yerlerde baston daha kısa tutun ve sağa sola hareket ettirirken vücut hizanızdan fazla uzaklaştırmayın.

6- Baston bazen küçük çukur ve engelleri atlayabilir. Bunlara takılıp düşmemek için çok hızlı yürümeyin. Normalden hızlı yürüdüğünüz zaman bastonla engelleri
fark etmek zorlaşır veya engelleri farkettiğinizde durmanız, yön değiştirmeniz için zaman kalmayabilir. Hızlı yürüyen gören insanlar bile bazen yürürken
bir engele takılabilirler.

7- Bir görme özürlüye baston kullanmayı öğretirken ilk zamanlar engelsiz düz yolları tercih edin. Bir duvarı, bir kaldırımı, bir çimeni, bir koridoru takip
ederek yukarı aşağı gidip gelme alıştırmalarıyla başlayın. Baston kullanma çalışmalarında her gün biraz daha uzak mesafeye gidip gelme becerisi kazandırın.

8- Eğer üzerinde yürünen zemin düzgünse bastonu yerden kaldırılmadan sağa sola kaydırarak kullanın.

9- Baston bir engele çarptığında engelin sağından veya solundan geçin.

10- Merdiven çıkıp inerken ilk başlarda alışıncaya kadar bastonla her basamağa dokunmak suretiyle yürümek daha yararlıdır. Merdiven basamakları geniş ve
düzgünse çocukların korkuluklardan tutmadan baston kullanarak yürümesi sağlanabilir. Eğer merdiven basamakları dar ve düzensiz şekilde ve dönerek çıkılıyorsa,
çocuklar bu merdivenlere alışmamışsa, merdiven korkuluklarından tutarak çıkıp inmeleri daha doğrudur. Korkuluklardan tutarken baston öbür ele alınır ve
hafif eğik tutularak inerken veya çıkarken basamaklara dokunması sağlanır. Baston daima bir öndeki basamağa dokunmalıdır. Merdivenlerden inip çıkma konusunda
yeterli beceriye sahip olduktan sonra bastonu her basamağa tek tek dokundurmaya gerek yoktur.

11- Araba sesleri görme özürlüler için dikkatle izlenmesi gereken seslerdir. Bu sesleri dinleyerek yaklaşmakta oldukları bir caddenin ne kadar uzaklıkta
olduğunu, karşıya geçerken yolun ne zaman uygun olduğunu anlayabilirler. Ancak, bu beceriler hemen bir anda kazanılamaz. Küçük sokaklardan karşıya geçerken
de dikkatli olmak gerekir. Mesafe kısa diyerek sesleri dinlemeden geçmek yanlıştır. Çünkü, aniden hızlı gelen bir araba çıkabilir. Baston kullanarak karşıya
geçme alıştırmaları için önce hiç trafik olmayan yolları tercih edin. Daha sonra kalabalık trafiğe sahip caddelerde alıştırmalar yapın. Trafiğin yoğun
olduğu yerlerde caddeden karşıya geçerken tek başınıza geçmeyin. Mutlaka birinden yardım isteyin. Çocukların baston kullanarak caddeye çıkması yetişkinler
kadar kısa sürede gerçekleşemez. Gören bir çocuğun bile hemen kendi başına caddeye çıkmasına izin verilmediği düşünülürse, görme özürlü çocuk için bu hususa
daha da dikkat etmek gerektiği açıktır. Trafiğin çift yönlü işlediği caddeleri tek başına karşıya geçmek görme özürlüler için çok daha zordur. Çünkü, her
iki yönden gelen sesler yolun boş olup olmadığını anlamayı engeller. Böylesi durumlarda görme özürlü kişinin diğer insanlardan yardım istemesi daha doğrudur.

12- Çocuklara, üzerinde yürüdüğü kaldırımların, yolların veya diğer zeminlerin özelliklerini ayaklarıyla fark edebilmelerini öğretin.

13- Çocuğun bir yerden bir yere giderken adımlarını sayması doğru değildir. Buna izin vermeyin. Çünkü, adımlarını sayan bir çocuk kendisine yararlı olacak
işaretlere dikkat etmeyi öğrenemez.

14- Önde yürüyen birisini sese göre takip etme becerisi kazandırın.Bastonun çıkardığı yankılanma seslerinden yararlanarak etrafındaki engelleri farketme
becerisi kazandırın. Örneğin sağında duvar olduğunu, büyük bir engele doğru yaklaştığını, duvar bittiğinde bir boşluğa geldiğini anlaması, duran bir arabayı
önceden hissetmesi, bir ağaca yaklaştığını farketmesi gibi beceriler kazanması için alıştırmalar yaptırın.

15- Baston kullanarak okuldaki çeşitli bölümleri bulabilmesi için belirli hedeflere yönelik egzersizler yaptırın.

16- Bahçede, oyun oynanan yerlerde baston kullanma alıştırmaları yaptırın.

17- Yön kavramının gelişebilmesi için çocuğun söylenen Yönlere göre hareket edebilmesini öğretin.

18- Bastonla kapıların açık veya kapalı olduklarını anlama becerisi kazandırın.

19- Değişik kaldırımlarda bastonla yürüme egzersizleri yaptırın.

20- Belirlenen bir yere gitme ve tekrar başladığı yere dönme, tarif edilen bir yeri tek başına bulabilme alıştırmaları yaptırın.

21- Yürürken karşılaştığı problemleri kendisinin çözebilmesini sağlamak için çeşitli ortamlarda alıştırmalar yaptırın. Örneğin, yolunu kaybettiğinde, nerede
olduğunu öğrenmek için çevresini araştırması veya yoldan geçen birine bulunduğu yeri sorması için uygulamalı çalışmalar yapın.

22- Küçük çocuklar için bir alıştırma konusunu 10 dakikadan fazla sürdürmeyin. Çocuğun sıkılmaması için yeni alıştırmalara geçin.

23- Çocuk için dersi ilginç hale getirici yöntemler kullanın.

24- Çalışmalar sırasında eleştiren sözler yerine övücü sözler kullanın.

25- Çocuğun yürürken dikkatli olup olmadığını ölçmek amacıyla bastonla alıştırmalar sırasında önüne sandalye, kutu gibi engeller koyun.

26- Çocuğa çeşitli görevler vererek bunları tek başına başarmasını sağlayın. Örneğin, Sınıftan öğretmenin çantasını getirmesi, kütüphaneden bir kitap getirmesi,
birisine mesaj götürmesi, okulun çıkış kapısında beklemesi gibi görevleri baston kullanarak başarmasını isteyebilirsiniz.

27- Çocuğun sadece ev ve okul yakınında gezip dolaşmayı öğrenmesi yeterli değildir. Onunla birlikte otobüse, tirene, metro, taksiye binme, asansör ve yürüyen
merdivenleri kullanma, alış-veriş yapma, alt ve üst geçitlerden geçme gibi alıştırmalar yaptırın. Bir otobüse ilk defa binmeden önce çocuğa duran bir otobüs
içerisinde otobüsün bölümlerini tanıtın. Kart basılacak ya da bilet atılacak yer, elle tutulacak demirler, oturacak yerler biniş ve iniş kapıları tek tek
gösterilmelidir. Diğer araçlar için de bu yöntemi uygulamak gerekir.

28- Baston kullanarak yürürken çok yavaş yürümenin de çok hızlı yürümenin de dezavantajları vardır. Çok yavaş yürümek, mesafe kavramının, ses ve işaretlerden
yararlanma becerisinin gelişmesini zorlaştırır. Çok hızlı yürümek ise, engeller fark edildiğinde hemen durmak mümkün olmayacağından, çarpma, düşme gibi
kazaların meydana gelmesini arttırır.

29- İşaretlerden yararlanma becerisini kazanmak çocuğun kendine güvenini ve bağımsız hareket yeteneğini geliştirir. Örneğin, bir çeşmenin sesi, bir kaldırımın
bozukluğu veya düzgünlüğü, kapıların sayısı, çevrenin akustik özelliği, akılda tutulduğu zaman varılmak istenen hedefin bulunması da kolaylaşır.

30- Az gören çocuklara baston eğitimi verirken de aynı yöntemler kullanılır. Ancak, bu tür çocukların baston tekniklerini ve avantajlarını tam olarak kavrayabilmesi
için belli sürelerde gözlerini bir maske kullanarak kapatın ve eğitime öyle başlayın.
Görme özürlü için baston ilk başlarda benimsenmesi zor olan, ancak benimsendikten sonra bırakılması mümkün olmayan yakın bir dost gibidir.

(Halil Köseler)